Giải pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học môn Giáo dục kinh tế và pháp luật nhằm phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh THPT

Nội dung tài liệu: Giải pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học môn Giáo dục kinh tế và pháp luật nhằm phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh THPT

1. SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BẮC GIANG TRƯỜNG THPT GIÁP HẢI BÁO CÁO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG VÀ NHÂN RỘNG CỦA SÁNG KIẾN Tên sáng kiến: “GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI KIỂM TRA,ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC GIÁO DỤC KINH TẾ & PHÁP LUẬT NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC , PHẨM CHẤT CHO HỌC SINH THPT ”. Tác giả/hoặc đại diện nhóm tác giả: 1. Nguyễn Thị Phương Chức vụ: Tổ phó CM 2. Nguyễn Thu Hằng Chức vụ : Giáo viên Cơ quan, đơn vị/địa chỉ: Trường THPT Giáp Hải-Phường Tân Mỹ - TP Bắc Giang - Tỉnh Bắc Giang. Bắc Giang, tháng 3 năm 2025 BÁO CÁO
2. 2 HIỆU QUẢ ÁP DỤNG VÀ NHÂN RỘNG CỦA SÁNG KIẾN I-THÔNG TIN CHUNG 1. Tên sáng kiến: “Giải pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học môn Giáo dục kinh tế & pháp luật nhằm phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh THPT”. 2. Tác giả sáng kiến hoặc các đồng tác giả sáng kiến (nếu có) và tỷ lệ đóng góp của từng đồng tác giả Số Họ và tên Ngày Nơi công Chức Trình độ Tỷ lệ (%) TT tháng năm tác danh chuyên đóng góp sinh (hoặc nơi cư môn vào việc trú) tạo ra sáng kiến (ghi rõ đối với từng đồng tác giả, nếu có) 1 Nguyễn Thị Phương 22/09/1982 Trường Tổ phó Cử nhân 50% THPT Giáp tổ Xã Hải hội 2 Nguyễn Thu Hằng 22/01/1987 Trường GV Thạc sĩ 50% THPT Giáp Hải 3. Nội dung, bản chất của sáng kiến Sáng kiến "Giải pháp ổđ i mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học môn Giáo dục kinh tế & pháp luật nhằm phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh THPT" được xây dựng trên cơ sở đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực, đảm bảo tính khoa học, khách quan và phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018. Sáng kiến tập trung vào việc cải tiến các hình thức đánh giá nhằm nâng cao chất lượng dạy học, phát huy tư duy sáng tạo, năng lực phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và kỹ năng làm việc nhóm của học sinh. Các nội dung chính của sáng kiến bao gồm: Giải pháp 1:Đa dạng hoá phương pháp ểki m tra đánh giá học sinh trong dạy học GDKT & PL nhằm phát huy năng lực, phẩm chất của học sinh. Giải pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá trong dạy học Giáo dục kinh tế và pháp luật hướng đến việc đa dạng hóa các phương pháp nhằm phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh. Thay vì chỉ tập trung vào đánh giá kiến thức lý thuyết, phương pháp này chú trọng đến khả năng vận dụng thực tiễn, phẩm chất đạo đức, kỹ năng tư duy phản biện, giao tiếp, hợp tác và tinh thần trách nhiệm công dân. Việc đổi mới kiểm tra, đánh giá giúp học sinh học tập chủ động, sáng tạo hơn, đồng thời tăng tính thực tiễn trong giáo dục. Để thực hiện giải pháp này, giáo viên sử dụng nhiều hình thức kiểm tra khác nhau: Thứ nhất, kiểm tra viết bao gồm hai dạng: tự luận và trắc nghiệm khách quan.
3. 3 Thứ hai, phương pháp quan sát được thực hiện thông qua việc theo dõi thái độ, hành vi, mức độ tham gia của học sinh vào các hoạt động học tập. Thứ ba, phương pháp đánh giá qua hồ sơ học tập. Việc đa dạng hóa phương pháp kiểm tra, đánh giá mang lại nhiều lợi ích quan trọng. Học sinh trở nên chủ động, tích cực, sáng tạo hơn trong học tập, đồng thời có cơ hội phát triển các kỹ năng quan trọng như tư duy phản biện, giao tiếp, hợp tác và quản lý thời gian. Giáo viên có thể đánh giá học sinh một cách toàn diện hơn, không chỉ dựa trên kết quả kiểm tra lý thuyết mà còn thông qua khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Giải pháp 2: Vận dụng linh hoạt các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên trong dạy học GDKT & PL nhằm phát huy năng lực, phẩm chất của học sinh. Trong dạy học môn GDKT-PL, kiểm tra, đánh giá không chỉ nhằm mục đích đo lường kết quả học tập của học sinh mà còn đóng vai trò định hướng tư duy, phát triển năng lực và phẩm chất. Việc vận dụng linh hoạt các hình thức kiểm tra, đánh giá thường xuyên sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách chủ động, sáng tạo, thay vì chỉ ghi nhớ máy móc. Bên cạnh việc sử dụng phương pháp kiểm tra truyền thống, giáo viên có thể kết hợp nhiều hình thức đánh giá đa dạng, linh hoạt, phù hợp với đặc thù môn học, tạo cơ hội cho học sinh thể hiện năng lực cá nhân, tư duy phản biện và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Để làm được điều này, trong quá trình giảng dạy, giáo viên có thể áp dụng ba hình thức kiểm tra, đánh giá thường xuyên, bao gồm: Thứ nhất, kiểm tra đánh giá trong khởi động tiết học: Một số phương pháp có thể triển khai bao gồm: kể một câu chuyện nhỏ liên quan đến bài học, nhằm khơi gợi hứng thú và kích thích tư duy phản biện của học sinh; tổ chức các trò chơi khởi động như đố vui, đoán từ, ghép cặp nội dung, giúp không khí lớp học sôi động và tạo sự hứng thú ngay từ đầu tiết học; đưa ra tình huống có vấn đề, yêu cầu học sinh suy nghĩ, phân tích và đề xuất hướng giải quyết, qua đó phát triển khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Ngoài ra, giáo viên có thể ứng dụng công nghệ trong kiểm tra nhanh bằng các phần mềm như Quizizz, Kahoot, Google Forms, Azota, giúp đánh giá mức độ hiểu bài của toàn bộ học sinh một cách nhanh chóng và khách quan. Thứ hai, kiểm tra, đánh giá thông qua dạy học dự án: vận dụng hình thức kiểm tra, đánh giá bằng dự án học tập trong dạy học GDKT & PL không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển các năng lực quan trọng như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm và sáng tạo. Thay vì chỉ đánh giá qua bài kiểm tra truyền thống, hình thức này tạo điều kiện để học sinh trải nghiệm, nghiên cứu, ứng dụng pháp luật vào thực tế, qua đó hình thành ý thức công dân và thái độ trách nhiệm đối với xã hội. Nếu được tổ chức hợp lý, dự án học tập sẽ trở thành một công cụ kiểm tra, đánh giá hiệu quả, hấp dẫn, giúp nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập trong nhà trường. Thứ ba, kiểm tra đánh giá bằng sơ đồ tư duy: Kiểm tra, đánh giá bằng sơ đồ tư duy là phương pháp hiệu quả giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, tư duy logic và sáng tạo, đồng thời tạo cơ hội để biểu đạt ý tưởng cá nhân một cách trực quan, khoa học. Phương pháp này không chỉ giúp giáo viên đánh giá toàn diện mức độ hiểu bài mà còn khuyến khích học sinh tích cực, chủ động và hứng thú trong học tập. Với tính linh hoạt cao, sơ đồ tư duy góp phần nâng cao chất lượng dạy học, phát huy năng
4. 4 lực và phẩm chất người học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Giải pháp 3:Tăng cường ứng dụng, khai thác hiệu quả công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá quá trình học tập theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh. Ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, đánh giá môn Giáo dục kinh tế và pháp luật nâng cao hiệu quả giảng dạy, tăng tính khách quan và rèn luyện kỹ năng số cho học sinh. Giải pháp này giúp giáo viên đánh giá chính xác, theo dõi tiến bộ của học sinh, đồng thời trang bị kỹ năng học tập hiện đại theo xu hướng 4.0. Thứ nhất, Ứng dụng phần mềm QM kiểm tra, đánh giá học sinh. Thứ hai, Ứng dụng phần mềm Azota trong kiểm tra, đánh giá học sinh. 4. Thời gian áp dụng sáng kiến : Áp dụng lần đầu từ tháng 9 năm 2024 đến tháng 02 năm 2025. II-ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ ÁP DỤNG, KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG CỦA SÁNG KIẾN 1. Về hiệu quả áp dụng Đánh giá của tác giả về hiệu quả kinh tế, xã hội thu được khi áp dụng sáng kiến so với trường hợp không áp dụng sáng kiến đó. - Về hiệu quả kinh tế: + Việc đổi mới kiểm tra, đánh giá giúp giáo viên tiết kiệm thời gian chuẩn bị đề kiểm tra, chấm bài, từ đó giảm áp lực công việc và tăng hiệu suất giảng dạy. + Ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá giúp giảm chi phí in ấn tài liệu, tiết kiệm đáng kể nguồn lực tài chính cho nhà trường. + Tăng cường đánh giá quá trình thay vì chỉ tập trung vào bài kiểm tra cuối kỳ giúp phân bổ công việc kiểm tra đánh giá hợp lý, tránh tình trạng quá tải đối với giáo viên và học sinh. + Việc ứng dụng các phương pháp kiểm tra, đánh giá đa dạng giúp học sinh hiểu bài sâu hơn, nâng cao hiệu quả học tập, từ đó góp phần cải thiện chất lượng giáo dục chung của nhà trường. + Thúc đẩy sự linh hoạt trong kiểm tra, đánh giá giúp nhà trường quản lý và phân loại học sinh tốt hơn, tạo điều kiện để cá nhân hóa phương pháp giảng dạy, tối ưu hóa nguồn lực giáo dục. - Về hiệu quả xã hội: + Góp phần nâng cao nhận thức pháp luật và kỹ năng vận dụng kiến thức kinh tế, pháp luật vào thực tiễn đời sống của học sinh, giúp các em có ý thức tuân thủ pháp luật và quản lý tài chính cá nhân tốt hơn. + Phát triển các kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề, giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn có thể áp dụng vào thực tế một cách linh hoạt. + Tạo môi trường học tập năng động, kích thích sự chủ động và sáng tạo trong học tập, giúp học sinh tự tin hơn trong quá trình trình bày ý kiến và bảo vệ quan điểm của mình. + Góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018, tạo nền tảng cho việc áp dụng các hình thức kiểm tra đánh giá tiên tiến trong giáo dục hiện đại.
5. 5 + Thúc đẩy sự gắn kết giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong việc giáo dục học sinh, thông qua việc tổ chức các hoạt động thực hành, ngoại khóa liên quan đến pháp luật và kinh tế. 2. Về khả năng nhân rộng - Sáng kiến có khả năng nhân rộng cao do phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục hiện nay. Việc áp dụng phương pháp kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy, từ đó có thể triển khai rộng rãi tại nhiều trường THPT khác trong toàn tỉnh và trên cả nước. - Đã được áp dụng tại Trường THPT Giáp Hải và một số trường THPT khác như THPT Thái Thuận, THPT Yên Dũng số 1,2; THPT Lạng Giang số 1, THPT Tân Yên số 1;PTDT Nội trú tỉnh Bắc Giang. Những kết quả tích cực từ sáng kiến này cho thấy tính khả thi trong việc nhân rộng sang các đơn vị giáo dục khác.(Minh chứng trong mẫu BM02-SK và BM10-SK). Đối với học sinh: -Tỷ lệ học sinh chủ động, hứng thú với môn học tăng từ 28% lên 75%. Trước đây, phần lớn học sinh coi môn GDKT&PL là môn phụ, học theo kiểu đối phó. Tuy nhiên, sau khi áp dụng phương pháp kiểm tra đánh giá đổi mới, học sinh tham gia lớp học tích cực hơn, chủ động tìm hiểu nội dung bài học thông qua các tình huống thực tế. - Tỷ lệ học sinh có khả năng phản biện, tranh luận trong lớp học tăng từ 34% lên 82%. Nhờ các hình thức kiểm tra đánh giá mở như thảo luận nhóm, tranh biện, hùng biện, học sinh rèn luyện được kỹ năng lập luận, tư duy phản biện, tự tin thể hiện quan điểm cá nhân. - Khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế của học sinh tăng từ 26% lên 77%. Thông qua các bài kiểm tra dựa trên tình huống thực tế, học sinh không chỉ ghi nhớ kiến thức lý thuyết mà còn biết cách áp dụng vào thực tế cuộc sống, xử lý các tình huống liên quan đến pháp luật, tài chính cá nhân, quản lý kinh tế. - Học sinh tích cực tham gia các hoạt động thực tế nhiều hơn: Trước đây, chỉ 15% học sinh tham gia các hoạt động thực tế liên quan đến môn học. Tuy nhiên, sau khi đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá, con số này đã tăng lên 68%. Các em tham gia mô phỏng phiên tòa giả định, nghiên cứu tình huống pháp lý, thực hành xây dựng kế hoạch tài chính cá nhân. Kết quả áp dụng sáng kiến được tổng hợp trong bảng dưới đây: STT Tiêu chí đánh giá Trước khi áp Sau khi áp dụng SK dụng SK 1 Học sinh chủ động, hứng thú với môn học 28% 75% 2 Học sinh có khả năng phản biện, tranh 34% 82% luận trong lớp học 3 Học sinh có khả năng vận dụng kiến thức 26% 77% vào thực tế 4 Học sinh có tham gia các hoạt động thực 15% 68% tế liên quan đến môn học 5 Giáo viên áp dụng phương pháp kiểm tra, 22% 85% đánh giá linh hoạt
6. 6 6 Giáo viên sử dụng công nghệ thông tin để 20% 78% đánh giá học sinh Đối với giáo viên: -Tỷ lệ giáo viên áp dụng kiểm tra, đánh giá linh hoạt tăng từ 22% lên 85%, nhờ vào việc đa dạng hóa các hình thức đánh giá như dự án học tập, hùng biện, tranh biện, tình huống pháp luật. - Số lượng giáo viên sử dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá tăng từ 20% lên 78%, chủ yếu thông qua các công cụ như Google Forms, Azota, Kahoot, Quizizz, Padlet, Mentimeter giúp kiểm tra nhanh, tăng tính khách quan và hứng thú cho học sinh. - Giáo viên tiết kiệm được thời gian chấm bài đến 40% nhờ vào các công cụ số hóa, từ đó tập trung hơn vào việc thiết kế bài giảng, hỗ trợ cá nhân hóa học sinh và nâng cao chất lượng giảng dạy. - Các phương pháp đánh giá đổi mới trong sáng kiến có thể được tích hợp vào chương trình đào tạo giáo viên nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, giúp giáo viên tiếp cận với phương pháp kiểm tra, đánh giá hiện đại, phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018. - Ngoài môn Giáo dục kinh tế & pháp luật, sáng kiến này có thể được ứng dụng trong các môn học khác như Giáo dục công dân, Lịch sử, Địa lý, nhằm cải tiến phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh. - Với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin trong kiểm tra, đánh giá, sáng kiến có thể tiếp tục được mở rộng, ứng dụng trên các nền tảng trực tuyến, phục vụ cho việc giảng dạy từ xa và hệ thống đào tạo trực tuyến. Thủ trưởng cơ quan, đơn vị Bắc Giang , ngày 21 tháng 03 năm 2025 (Ký tên, đóng dấu) Tác giả sáng kiến (Ký, ghi rõ họ tên) Nguyễn Thị Phương Nguyễn Thu Hằng